پلکهایی بسته به حرمت مسجد
اگر به عقبه تمدن اسلامی و تاریخ بلند اسلام بنگریم، همه شهرها حول مساجد شکل گرفته و در مجاورت مسجد، بازار، حمام، دارالشفاء، دارالعلم، دارالنظمیه و دیگر نهادها شکل گرفته و گسترش یافتهاند. هر نهاد با تمامی ابعاد خود پیوند محکم و متقابلی را با مسجد داشته و جهت اصلی خود را از این نهاد مقدس میگرفته است.
امروز اگر به بازار قدیمی شهرهای اسلامی سفر کنید، یکی از جاذبههای مهم آنها را وجود مسجدی خواهید دید که در دل این بازارها جای گرفته است و با جایگاه برجسته خود در جهتدهی کسب و کار، رونق اقتصادی، گردش بازار سرمایه و ارتباط با دیگر شهرها موثر بوده است. همچون مسجد عمادالدوله که در دل بازار کرمانشاه خوش نشسته و درهای خویش را به روی کسبه بازار گشوده است:
ایده: احیاء اصل همجواری مساجد با بازار در معماری شهرسازی اسلامی
مسجد را از سال 1280 تا 1285 بنا کردهاند و تولیت مسجد را امام قلی میرزا عمادالدوله را به عهده داشته است. آنچه درباره این مسجد شایان توجه است مجاورت آن با بازار است.
شناسنامه مسجد
نام مسجد: مسجد مدرسه عمادالدوله
متولی مسجد: امام قلی میرزا عمادالدوله
سال ساخت: 1285 ه.ق
محل ساخت: ضلع غربی خیابان مدرس و در جوار بازار زرگرهای کرمانشاه
ایدههای مسجد
مسجدی در دل بازار
امام قلی میرزا عمادالدوله که شاعر، اهل ادب و خود از حوزویان بود، بعد از اینکه به حاکمیت کرمانشاهان و عراقین منصوب شد، به اقداماتی برای شهرسازی نوین کرمانشاهان پرداخت که طرح اولیه آن را پدرش دولتشاه ریخته بود. ایشان بعد از 17 سال بر آن شد تا بازارهای مسقف و متصل به هم در چهار جهت شهر کرمانشاه بسازد. بازارهای مختلف مثل کلوچه پزان و زرگرها و ....که تا دروازه ادامه داشت و هر دروازه به گورستان شهر میرسید. مسجد هم در کنار همین بازار ساخته شده است.
قاپیشاه نجف
زیباترین بخش این روایت، نذری است که عمادالدوله انجام می دهد و نیت می کند در صورت حاجت رواشدن دربی از نقره بسازد. دربی از حرم امام علی(ع) آوردند و به عنوان درب مسجد نصب کردند که مردمان از سر صدق و صفا بدان دخیل بستهاند. بعدها به جای این در، دستور داده شد اصفهانیان، دربی از نقره بسازند. این درب در حرم کار گذاشته می شود و قاپی شاه نجف از یادگاران او برجای میماند. دربی که زمانی بر روی حرم حضرت علی(ع) گشوده میشد امروز بروی مسجد امام الدوله باز می شود.
یک شهر و یک ساعت
مسجد عمالدوله همانند بسیاری از مساجد قدیمی و تاریخی، از برجی ساعتی برخوردار است که در میانه دو ایوان قرینه شرقی و غربی خودنمایی میکند. صدای ساعت در همه مسجد براحتی شنیده میشود و عقربههایش فعل رفتگان و حالیان و آیندگان مسجد را صرف کرده و در هر سحر، بیدارگر اهالی شهر است و آغاز سفری کبوترانه به وصال حق را نوید میدهد.
این ساعت از خارج تهیه شده و آونگ آن در هنگام خلوتی شب، به صدا درمیآمده و اوقات شرعی را تعیین میکرده است. ساعتی شماطهدار که با آونگ شادیبخش خود مردم را در بافت قدیم کرمانشاه بیدار و هشیار میکرده است. زنگ همه مدارس شهر با آونگ این مسجد تنظیم میشده است.
123 مغازه وقف مسجد
مسجد را از سال 1280 تا 1285 بنا کرده اند و تولیت مسجد را امام قلی میرزا عمادالدوله را به عهده داشته است. آنچه درباره این مسجد شایان توجه است مجاورت آن با بازار است و اینکه خود صاحب 123 مغازه وقفی بازار است که صرف امورات مسجد میشده است. اگر به بازار وارد شوی 123 طبق نور تابیده از سقف مسجد را خواهی دید که تو را به مسجد خواهد رساند.
چهارسوق مسجد؛ دیدهبان شهر
یکی از عجایب مسجد برخورداری از حفرهای در محل درب غربی است، چهارسوقی که گنبد مانند است و در مرکز خود سوراخی دارد که از آنجا دشمن شکار میشده است. هر چند در دوره مشروطه یارمحمدخان از سرداران مشروطه توسط فرمانفرما در بازار کرمانشاه کشته و شهید شد. یارمحمدخان از یاران سردارخان و سالارخان بود و شهادت او باعث دگرگونی فضای مسجد و عارفانهگی آن گشته است.
حفظ میراث مسجد
درب چوبی قاپیشاه نجف جهت تعمیر به نجاری سپرده شد. بعضی قسمتها شکسته شده بود که اصلاح شد. اما در زیبایی خاصی داشت. بعد از بازسازی، متوجه شدند تنها نمای در بازسازی شده است. کلونها و رنگهای در را اهالی خود مسجد اصلاح کردند. اما جا دارد که کاملا بازسازی شود.
پلکهایی بسته به حرمت مسجد
حال و هوای عرفانی این مسجد را باید در بسته شدن پلک مغازهها در قنوت نماز ظهر دید، زمانی که بازاریان در نماز جماعت حضور یافته و از همهمه این حضور دیگر در مسجد جایی نمییابی. وقت نماز ظهر میشود پلکهای بازار به حرمت مسجد بسته میشود و مسجد تربیت اندیشهها را در منبر و محراب خود رقم میزند. مدرسه علمیه امام صادق(ع)، در درون مسجد، از سمت قاپیشاه نجف، پاسدار همه ارزشهایی است که انتظار میرود تا طالبان علوم دینی عهدهدار آن شده و موذن جامعه خود باشند.