امام جماعت و مسابقات ورزشی مدرسه
یکی از مهمترین راهبردها در امر پبوند مسجد و مدرسه، نحوه ارتباط گیری روحانی مسجد با دانشآموزان است. ابراهیم اخوی معتقد است زمانی که امام جماعت مسجد، به قصد انتقال پیامهای دینی با مراکز آموزشی و مدارس ارتباط میگیرد، عنصر هدفمندی وجود دارد و آنگاه که در طول سال تحصیلی به مناسبتهای مختلف و شیوههای گوناگون این ارتباط را ادامه میدهد، از استمرار هم بهره جسته است. متن زیر مشروح ایدهها و نکتههای ایشان در این رابطه است:
1.برکات استمرار ارتباط روحانی مسجد با مدارس
ارتباط، زمینه تأثیرگذاری و انتقال پیام است. زمانی که ارتباطی صحیح و دوطرفه شکل میگیرد، سفرهای گسترده میشود که بهرههای مادی و معنوی سرشار را با خود همراه میکند. اگر این ارتباط با رویکردی دینی و هدفمند آغاز و مدیریت شود، نتایج بهتری ارزانی دو طرف خواهد شد و آنگاه که این ارتباط، با مولفهای به نام استمرار همراه باشد، این نتایج ماندگاری و اثر بخشی بیشتری خواهد داشت.
زمانی که امام جماعت مسجد، به قصد انتقال پیامهای دینی با مراکز آموزشی و مدارس ارتباط میگیرد، عنصر هدفمندی وجود دارد و آنگاه که در طول سال تحصیلی به مناسبتهای مختلف و شیوههای گوناگون این ارتباط را ادامه میدهد، از استمرار هم بهره جسته است. نتیجه این تعامل، گرایش دانشآموزان به نماد دینی و به دنبال آن، قرار دادن برنامههای معنوی مسجد در فهرست کارهای روزانه در طول سال خواهد شد.
2. تاثیر پوشش و نحوه برخورد امام با دانشآموزان
لباس روحانی نمادی از دین و دینداری است و روحانی فردی است که رفتارها و منش او برای دیگران حجت به شمار میرود. در مهارت ارتباط صحیح تصریح شده است عمده تاثیرگذاری در ارتباط به عوامل ظاهری و زبان بدن برمیگردد. در روانشناسی دین نیز این مسئله تاکید شده است که تحول دینداری در افراد با حرکت از نماد و سمبل آغاز و به سوی نهادینه شدن سرازیر میشود. پرکردن روح و جان دانش آموز از خاطرات خوب نسبت به روحانی، نقش برجستهای در آینده دینی او خواهد داشت.
دانشآموز با ارتباطی که از سوی روحانی با او و مدرسهاش گرفته میشود، میتواند احساس خوش بودن با روحانی را تجربه کند و میتواند در اثر ناکارآمدی ارتباط، برداشتی نامناسب از دین و دینداری در روان او شکل بگیرد که پاکسازی این برداشت به زمان زیادی نیازمند است. بر این اساس، بخشی از اثرگذاری ارتباط با دانشآموزان در این مهم نهفته است و تمام برخوردهای امام جماعت با دانشآموزان، جایگاه ویژه خود را خواهد داشت.
3.تنوعبخشی در نحوه دوستی
یکی از اسرار جذابیت دوستیها در دنیای نوجوانان و جوانان، متنوع بودن آن است. زمانی که نوجوان با دوست خود در قالبهای گوناگون تحصیلی، علمی، ورزشی، مذهبی و عاطفی ارتباط میگیرد، گوناگونی ارتباط او را به سمت تداوم و تامل بیشتر میکشاند. حال اگر این ارتباط فقط یک بعد و جنبه داشته باشد، به مراتب از میزان و موثر بودن آن کاسته خواهد شد.
بر این اساس، یکی از قوانین ارتباط گیری امام جماعت با دانشآموزان، توجه به ایجاد تنوع در رابطه و فراهمسازی زمینه برا آن است. اگر ارتباط با دانشآموز تنها در قالب نماز جماعت و سخنرانی خلاصه شود، ارتباطی یک سویه و کم تنوع خواهد بود که نتیجه آن کم رغبتی نسبت به تدام ارتباط است؛ ولی زمانی که شکلهای ارتباط گستره بیشتری مییابد، به همان میزان برداشتهای معنوی و فرهنگی افزونتری بر آن بار خواهد شد. بر پایه تحقیقات انجام شده، بیشتر یادگیریها به شکل غیررسمی و غیرمستقیم انجام میشود و حضور ارتباط گیرنده در موقعیتهای گوناگون، سبب انتقال پیامها در قالب های غیررسمی آن خواهد شد.
4.خصوصیات فردی امام جماعت
مهارت ارتباط همانند دیگر مهارتهای فردی و اجتماعی، نیازمند فراهم شدن مقدماتی است تا نتایجی سودمند را به دنبال داشته باشد. یکی از این زمینهها، خصوصیات فردی امام جماعت است. از جمله مواردی که در میزان تأثیرگذاری در ارتباط با نوجوانان موثر است، عبارت اند از:
روحیه برونگرائی و مردمآمیزی؛ ایمان به اثربخشی ارتباط؛ سطح تحمل و حوصله بالا؛ اطلاع از اطلاعات موجود در دنیای دانشآموزان مانند اطلاعات ورزشی، فناروی و مانند آن؛ مخاطبشناسی؛ آگاهی از نیازهای فکری و عاطفی کنونی دانشآموزان؛ خلاقیت در محتوا و شیوه ارائه.
5.تاثیر حضور عاطفی امام جماعت در بین دانشآموزان
از آنجا که عاطفه در دنیای روانی انسانها به ویژه نوجوانان، عاملی مهم در ارتباط گیری است، اولین نکته در راهکارها نیز به این مسئله اختصاص دارد. معنای دیگر جمله این است که لازم است امام جماعت حضور عاطفی بیشتری در دنیای نوجوان داشته باشد و بستری فراهم سازد تا اصل روانشناختی "خوشاپندسازی" شکل بگیرد و دانش آموزان از یادآوری نام و شخصیت امام جماعت، احساس خوبی پیدا کنند و خاطره ای خوش را تداعی نمایند.
این اصل، سبب تکرار و تمایل به بیشتر شدن ارتباط خواهد شد. در نقطه مقابل نیز، چنانچه دانشآموز از حضور روحانی در مدرسه، احساس ناخوشایندی مانند خستگی، یکنواختی، سخنان مغایر با نیاز و مانند آن را تجربه کند، به شدت از ایجاد رابطه با روحانی و مکانها و برنامههایی که وی در آنها نقش دارد، گریزان خواهد شد و نوعی دلزدگی در وجود وی پدید میآید. میتوان موارد زیر را در تقویت بعد عاطفی ارتباط امام جماعت با دانشآموزان مورد توجه قرار داد:
حضور روحانی به عنوان بیننده برخی مسابقات ورزشی مدرسه مثل فوتبال، والیبال و... .
نقش روحانی در پذیرش و اهدای جوایز برترینهای علمی، ورزشی و پرورشی
پیشنهاد و پذیرش برخی از مسابقات فرهنگی مانند کتابخوانی از سوی امام جماعت
تعیین ملاکهای دانش آموز برتر اخلاقی از سوی امام جماعت و اهدای جایزه ویژه به آن
ارتباط امام جماعت در قالب مشاور مذهبی با دانشآموزان در مدرسه
حضور پررنگ امام جماعت در مناسبتهای مذهبی به ویژه روزهای ولادت
6. احسان علمی
دانشآموزی از نگاه دین، یک امتیاز است و روحانی به عنوان نماد دین، میتواند مشوق و یاریدهنده این فضیلت باشد. زمانی که زمینه بهرهوری از دانش دینی و علوم مرتبط با آن، برای دانشآموزان فراهم میگردد و توان استفاده از سفره علمی یک دینشناس به وجود میآید.
میتوان روشی مهم در اثربخشی و ماندگاری ارتباط دانست. احسان علمی امام جماعت و آموزش مسائلی که نیازهای فکری اکنون و آینده نوجوان و دانشآموزان را تأمین میکند، هیچگاه از حافظه فراگیرنده پاک نخواهد شد و خود زمینهای برای ارتباط با دیگر عالمان دینی خواهد شد. در این بخش نیز، توجه به ذائقه و توان مخاطب در یادگیری و استفاده از روشهای ساده، فعال و جذاب، سودمندتر خواهد بود. در این بخش میتوان روشهای زیر را توصیه کرد:
برگزاری کلاسهای تقویتی در مسجد: برخی از این کلاسها میتواند توسط خود روحانی تدریس شود و برخی دیگر توسط نیروهای مسجد
آموزش مسائل دینی: علاقه به دین در نوجوان همگام با جهش در رشد فیزیکی، با برجستگی بیشتری اتفاق میافتد و نیاز به دانستن آنچه حدود الهی معرفی شدهاند، در این سن از شدت بیشتری برخوردار است.
آموزش اخلاق: تمایل به کامل شدن و دورشدن از خصوصیات منفی، نیازی روانشناختی است و مانند جوی روان در دل و جان دانشآموزان طراوت ایجاد میکند. چنانچه امام جماعت به صورت منظم جلسات اخلاقی را با عنوانهائی چون آداب معاشرت، مهارتهای زندگی و شیوههای موفقیت در تحصیل و زندگی برگزار کند، میتواند زمینه را برای شکوفایی همه جانبه دانشآموزان فراهم کند و یادگاری روشن و لذت بخش از یک روحانی را در دل و جان آنها برای همیشه باقی بگذارد. طرح سوالهای مهم درباره دین همراه با معرفی منابع و تعیین زمان مشخص برای پاسخگویی به آنها، بخشی از حضور فکری روحانی در ذهن و جان دانشآموز است.