ساخت مسجد به نشان ارادت
مساجد همواره نشان ارادت واقفین و خیرین خود بودهاند، نشانی که مسجد را خدائی و موثر بر دلها نموده است. بهتر است بگوییم آنچه از دل برآید لاجرم بر دل نشیند، بیتی که میتواند مصداق زیبایی برای ارادت عبدالله میرزا دادا به سید محمد مجتهدی باشد. ارادتی که بانی ساخت مسجدی زیبا و چهارایوانه در بافت قدیمی شهر زنجان شده و امروز چشم هر مشتاق آرزومندی را مینوازد:
شناسنامه مسجد
نام مسجد: مسجد مدرسه جامع زنجان
بانی مسجد: عبدالله میرزا دارا فرزند فتحعلیشاه قاجار
محل ساخت: بافت قدیمی زنجان، مجاور بازار قیصریه
زمان ساخت: سال 1242 هجری قمری
مجموعه تاریخی مسجد جامع یکی از بناهای ارزشمند شهر زنجان ، معروف به مسجد سید است که در بافت تاریخی و قدیمی شهر قرار گرفته است. مجموعهای زیبا که چشم هر بینندهای را به سبب معماری خاص خود، مینوازد.
ایدههای مسجد
ساخت مسجد برای اقامه نماز و مراجعات مردمی
مسجد و مدرسه جامع زنجان معروف به مسجد سید در قرن سیزدهم هجری قمری (سال ۱۲۴۲) در دوره قاجاریه توسط یکی از پسران فتحعلی شاه قاجار به نام عبدالله میرزا دارا که مرید آیتالله سید محمد مجتهد سردانی بود ساخته شد تا مرکز تدریس، اقامه نماز و مراجعات مردمی این مجتهد زنجانی باشد. خاندان حسینی زنجانی از آن زمان تا کنون تولیت مسجد را به عهده دارند.
معماری شاهکار نوازشگر دیدگان گردشگران
این مجموعه تاریخی که در شمار بزرگترین و زیباترین مساجد و مدارس دینی زنجان است، یکی از بناهای ارزشمند ساخته شده بر اساس طرح مساجد چهار ایوانی میباشد. ایوانهای چهارگانهای که در چهار ضلع مسجد به شکل قرینه قرار گرفتهاند، بیشتر از هر چیزی در صحن مسجد، خودنمایی میکند. صحن این مسجد مانند سایر مساجد چهار ایوانی، به شکل مربع مستطیل است و ۴۸ متر طول و ۳۶ متر عرض دارد.
بر فراز شبستان مسجد، گنبد عظیمی بر جرزهای سنگین به ضخامت ۲۰٫۳۰ متر استوار گردیده است. گنبد فوق که از نوع دو جداره بوده و با کاشیهای فیروزهای پوشانده شده، از گنبدهایی است که بدون گوشواره و ترنبه بر روی جرزهای چهارگانه ضخیم نشسته است. سوره مبارکه الدهر با خط ثلث بر روی این گنبد نقش بسته و بر زیبایی آن افزوده است. در نوک بنای گنبد، علامتی از برنز به شکل گوی وجود دارد.
موقوفات مختلف پشتوانهای برای اداره مسجد
عبدالله میرزا پس از ساخت مسجد و مدرسه مقادیر زیادی موقوفه را ضمیمه این مسجد و مدرسه میکند تا پشتوانه اداره مسجد شود. موارد وقفی عبارتند از: روستای لگاحی شش دانگ، روستای شیلاخور شش دانگ، دکاکین بازار قیصریه ۶۳ باب دکان و ۴ باب خواجه نشین، حمام واقع در پشت مسجد و سمت شرق بازار قیصریه معروف به حمام شاهی، طاحونه والارود، روستای گلجیک و...
تأمین مخارج مسجد مدرسه به وسیله موقوفات
موقوفات مسجد معمولاً برای مدرسین و موذنین مسجد، تأمین هزینههای حجرههای طلبگی، فراشان، متولیان، ناظران مسجد و تعمیرات ساختمان صرف میشود که از قبل مقدار مصرف مشخص شده و سالانه به مسجد تحویل میشود.