مساجد جامع در شهرهای مختلف ایران از اهمیت برجسته ای برخوردارند و همواره سردرهای آنها نقش ویژه ای در معرفی این بناهای تاریخی داشته اند تا آنجا که حتی برخی از آنها مانند سردر مسجد جامع یزد شهرتی جهانی یافت اما متأسفانه با بیتوجهی کامل نسبت به اهمیت تاریخی چنین سردرهایی اخیرا خبر می رسد که سردر مسجد جامع شهر کازرون به یکباره تخریب شد.
در این رابطه عضو شورای هم اندیشان جوان شهرستان کازرون به خبرنگار مهر گفت: تخریب این سردر تاریخی حتی چنانچه با هدف بازسازی ویژه هم صورت گرفته باشد، زخمی غیرقابل التیام را بر چهره تاریخ مذهبی کازرون وارد کرد.
محسن عباسپور افزود: برخی از بناهای تاریخی هستند که ممکن است شکل و بافت آنها در نگاهی غیرتخصصی و عامگرایانه غیرقابل اهمیت یا با میزان کمی از اهمیت ارزیابی شود و چنین به نظر برسد که تخریب آنها مشکلی را ایجاد نمیکند، که به نظر میرسد سردر تاریخی و پراهمیت مسجد جامع کازرون نیز دچار همین نوع نگاه شده باشد.
سردر مسجد قبل از تخریب
وی افزود: این سردر با کاشیکاری، نقشها، نوع ورودی، طاق و سایر اجزا معماری آن، به خوبی بیانگر بافت سنتی معماری در کازرون محسوب می شد و علاوه بر آن به دلیل قرارگیری در مرکز شهر کازرون و نقش ویژه ای که این مسجد در تاریخ کازرون داشت، دارای اهمیت درخوری بود، تا آنجا که این مسجد را مهمترین مسجد کازرون نیز می دانند.
عضو شورای هم اندیشان جوان شهرستان کازرون در تصاویر قدیمی که از کازرون در دسترس داریم، همچون تصاویری که مربوط به دوره انقلاب اسلامی در کازرون است، میبینیم که مردم کازرون در مجاورت این سردر قدیمی تجمع میکرده اند و سخنرانی داشته اند. این سردر شاهد ورود و خروج بسیاری از چهره های برجسته مذهبی کازرون به صحن مسجد بوده و خودِ مسجد نیز طی چندین قرن چهره های برجسته ی مذهبی را به خود دیده است.
عباسپور عنوان کرد: از ویژگی های برجسته ی معماری که در ساخت این سردر به کار رفته بود، محو کردن اختلاف ارتفاع مسجد با فضای بیرونی بود. به دلیل قرارگیری حیاط و صحن مسجد در اختلاف ارتفاعی پایینتر از سطح خیابان، سردر مسجد جامع کازرون به گونه ای ساخته شده بود که این اختلاف ارتفاع و پایینتر بودن مسجد نسبت به خیابان، منجر به کاهش اهمیت بصری آن در ذهن عابرین نباشد. معمار باهوش این بنا با قرار دادن دیواری در مقابل دید عابرین و ایجاد دو ردیف پله در مقابل این دیوار که عابرین را به سمت پایین هدایت می کرد، سردر را به گونه ای ویژه بنا کرده بود که باعث نشود عابرین خارج از مسجد، صحن و حیاط آن را پایینتر از خود ببینند و به نوعی شأن مسجد را حفظ کرده بود.
وی اضافه کرد: مسجد جامع کازرون طی چند دهه اخیر مرمتها و بازسازی هایی را به خود دیده بود و متأسفانه طی این مرمتها بافت تاریخی فضاهای داخلی آن به کلی دستخوش تغییر شده بود که همین مسئله نیز باعث شد تا علیرغم اهمیت تاریخی آن، از ثبت در فهرست آثار ملی باز ماند.
عباسپور ادامه داد: مطمناً متولیان امر چنانچه ضرورت خاص و ویژه ای را برای مرمت و یا بازسازی دیوار مسجد جامع می دیدند، می توانستند طرح ریزی را به گونه ای انجام دهند که این سردر تاریخی در بنا باقی بماند، کما اینکه مشابه چنین اقدامی را در بسیاری دیگر از مساجد کشور میبینیم و نقاط فراوانی وجود دارد که با خوش سلیقگی و درک درست تاریخی توسط متولیان، سر در قدیمی در بنا باقی مانده و سر در جدیدی برای آن در جای دیگری از دیوار ایجاد شده است.
وی عنوان کرد: مهدی تقی نژاد، پژوهشگری که مطالعات متمرکزی بر روی مساجد کازرون داشته است، در کتاب"مساجد کازرون" شرح مناسبی از پیشینه و اهمیت معماری این مسجد تاریخی را به دست میدهد و با ذکر اینکه قدیمی ترین سند پیرامون مرمت این مسجد متعلق به سال 1017هجری قمری است، از وجود برخی متون نام میبرد که احتمال پیشینه این مسجد را تا قرن چهارم هجری نیز به ذهن متبادر میکند.
این فعال میراث فرهنگی تاکید کرد: این مسجد به ویژه طی چند دهه اخیر مرمتهای زیادی به خود دید و در هر بار مرمت و تجدید بنا بخشی از اجزا و بافتهای تاریخی خود از جمله طاقها، وضوخانه و حوض مرکزی خود را از دست داد و در روزهای اخیر نیز شاهد تخریب سردر تاریخی خود بود.
وی تصریح کرد: این مسجد با اسامی مسجد »نو« و »مسجد جامع شهدا« در میان اهالی کازرون شناخته شده است و در مرکز شهر کازرون (میدان شهدا) واقع شده است.