رشد فضایل اخلاقی و ترویج سبک زندگی اسلامی از رسالتها و کارکردهای مسجد به شمار می‌رود، بفرمایید مسجد چگونه می‌تواند جامعه را در این مسیر همراه و همگام خویش کند؟
- مسجد، پایگاه اصلی تعلیم و تربیت اسلامی و مرکز همیشگی و ابدی ترویج فضایل اخلاقی و سبک زندگی اسلامی است؛ در زمان پیامبر گرامی اسلام(ص) مسجد، مرکز الهام بخش سبک زندگی اسلامی بود، به گونه ای که ایشان در فضای مهیای مسجد توانستند فرهنگ جاهلیت عرب را به فرهنگ اسلامی تبدیل کرده و مؤلفه هایش را به مسلمانان آموزش دهند.
پیامبر(ص) و ائمه(ع) همگی امام جماعت مساجد بودند و با گفتار و رفتار خویش زمینه رشد فضایل اخلاقی و ترویج سبک زندگی اسلامی را فراهم کردند آن هم سبکی جهانی، جاویدان و حاصل آخرین کلاس دین و مجموعه تعلیمات بهترین و آخرین پیامبران الهی.
باید توجه داشت مسجد پایگاه سجده کردن و نماز است و چرایی نام آن نیز به اعتبار سجده و اختصاص آن به نماز است، زیرا نماز در بردارنده همه فضایل اخلاقی است و درسهای نماز در مسجد عرضه می‌شود و بر اساس درسهای نماز است که فضایل اخلاقی گسترش یافته و سبک زندگی اسلامی استوار می‌گردد.
پیامبر (ص) در حدیثی فرمودند: «زمانی که دیدید انسانی پیوسته به مسجد می‌رود به ایمان او شهادت و گواهی دهید.» سپس آیه 18 سوره مبارکه توبه را تلاوت نمودند که می‌فرماید: «مساجد خدا را تنها کسانى آباد مىکنند که به خدا و روز بازپسین ایمان آورده و نماز برپا داشته و زکات داده و جز از خدا نترسیدهاند، پس امید است که اینان از راهیافتگان باشند»؛ ترکیب این حدیث نبوی و این آیه شریفه نشان می‌دهد آبادی حقیقی مسجد با حضور مردم است از این رو، توسعه و آبادانی مسجد باید به گونه ای باشد که زمینه حضور حداکثری مردم را فراهم کند، چون با حضور مردم عمران و آبادانی مسجد تحقق می‌یابد و در پرتوی این حضور است که مسلمانان در مسجد با فضایل اخلاقی و سبک زندگی اسلامی آشنا شده و انس می‌گیرند.
مسجد باید پایگاه آموزش باشد، در روایت است که پیامبر(ص) وارد مسجدالنبی(ص) شدند و دو حلقه از مردم را مشاهده کردند؛ یکی مشغول دعا و نیایش و دیگری تعلیم و تعلّم؛ حضرت (ص) فرمودند: «هر دو حلقه کاری نیکو انجام می‌دهند.» بعد تشریف برده و در کنار حلقه معرفت نشستند و فرمودند: «من معلم و آموزگار برانگیخته شدم».
این یعنی مساجد افزون بر کارکردهای عبادی اعم از دعا و نیایش، باید پایگاه آموزش فضایل اخلاقی و ترویج سبک زندگی اسلامی نیز باشند.
با توجه به نامگذاری سال جاری از سوی مقام معظم رهبری با عنوان «دولت؛ ملت، همدلی و همزبانی» آیا می‌توان از مسجد انتظار زمینه سازی و تحقق این همدلی و همزبانی داشت؟
- در حکومت اسلامی دولت و ملت همدل و همزبان بوده و حقوق متقابلی دارند که پایگاه اصلی آموزش این حقوق مسجد است، باید در مساجد حقوق متقابل دولت و ملت تبیین شود تا حاکمان به وظایف خود آشنا شده و مردم نیز از وظایف خود آگاهی یابند، بنابراین، مسجد ظرفیت زمینه سازی همدلی و همزبانی دولت و ملت را دارد.
از سوی دیگر، باید مدیران و کارگزاران حکومت پیوسته در مساجد حضور داشته باشند تا در پی این رفت و آمدها، مدیران حکومت اسلامی با نیازها، دردها و مشکلات مردم آشنا شوند و با نیازسنجی ها درصدد رفع این مشکلات برآیند که این خود گامی مؤثر در همدلی و همزبانی است.
وقتی مسؤولان و مردم شانه به شانه یکدیگر پشت سر امام جماعت می‌ایستند حالت معنوی و هماهنگی آنها بیشتر نمودار می‌شود، همچنین، اهل بصیرت و انسانهای باایمان و هوشیار می‌توانند عملکرد دولتمردان را ارزیابی کرده و به آنها هشدار دهند و تشکر و حتی انتقاد کنند، البته مسؤولان باید انتقادپذیر باشند و سخنان صادقانه اهل مسجد را بپذیرند و در راه برطرف شدن مشکلات گام بردارند.
پیامبر اکرم (ص) فرموده اند: «خداوند هر بنده‌ای را که دوست بدارد او را برآورنده نیازهای مسجد قرار می‌دهد.»
نیازهای مسجد مختلف است که بخشی را دولتمردان و حاکمان و بخشی را مردم می‌توانند مرتفع سازند و در چنین مواضعی است که همدلی و همزبانی دولت و ملت رخ می‌نمایاند.
بنابر تعبیر مقام معظم رهبری، امروز بزرگترین معروف؛ حفظ نظام اسلامی است آنچنان که در زمان امام خمینی(ره) بزرگترین معروف تاسیس نظام اسلامی بود؛ با حضور مسؤولان در مسجد، هم زمینه خودسازی دولت و ملت فراهم می‌شود و هم زمینه همدلی و همزبانی آنها و با این همدلی و همزبانی بزرگترین معروف یعنی حفظ نظام اسلامی محقق خواهد شد.
با توجه به وجود مظاهر فناوری و فعالیت رسانه‌های بیگانه برای جذب نسل جوان، چطور می‌توان میان نسل جوان و مسجد با این سطح از کارکرد، پیوندی محکم و عمیق برقرار کرد؟
- جوانان در جامعه اسلامی سازندگان آینده کشور و حافظان نظام اسلامی هستند و مسجد بزرگترین دانشگاه برای جوانان است که باید امام جماعت و هیأت امنای مساجد تلاش کنند زمینه های جذب حداکثری جوانان به مساجد را فراهم کنند.
در حدیثی فواید و آثار ارتباط با مسجد ذکر شده که از جمله این آثار رسیدن به دانش جدید و توسعه علمی است و در عین حال فایده دیگر، ارتباط جوان با مسجد این است که او را هدایت کرده و از شقاوت نجات دهد. بنابراین، پایگاه مسجد با جذب جوانان می‌تواند آنان را از شر ماهواره ها و انحرافهای فضای مجازی، سایتها و وبلاگهای گمراه کننده نجات دهد؛ باید توجه داشت رسانه‌های غربی و امپریالیسم خبری با همه ابزارها در رهگذر تهاجم فرهنگی، جوانان را هدف گرفته اند تا ذهن آنها را گرفتار شبهه کنند و با القای شبهات، آنان را از سازندگی و خدمت به جامعه اسلامی باز دارند.
اما مسجد این ظرفیت را دارد که جوانان را از آثار سوء و منفی رسانه های گروهی حفظ کند، آنچنان که پیامبر اکرم(ص) فرموده اند: «وقتی آسیبها و آفتها فرود آیند، مسجدیان در امان هستند.» البته مساجد باید از ظرفیتهای خود به درستی استفاده کنند.
پیامبر اکرم (ص) در حدیثی دیگر فرموده اند: «رفت و آمد به مساجد مایه رحمت است و دوری از مساجد موجب نفاق.»
رسانه های بیگانه تلاش می‌کنند باورها و اعتقادات مذهبی جوانان را سست کنند و آنان را به نفاق سوق دهند. خطر بزرگ جدایی جوانان از مساجد گرفتاری آنان به نفاق است، زیرا با نفاق خود گمراه می‌شوند و دیگران را نیز گمراه می‌کنند.
پیامبر اسلام (ص) فرموده اند: «نشستن مؤمن در مسجد به منزله آمادگی پیوسته برای نبرد با دشمن است.» برای همین است که دشمنان اسلام و اهل بیت (ع)، امروز از ماهواره ها، رسانه های جمعی و فضای مجازی برای انحراف و فساد نسل جوان بهره می‌گیرند.
پیامبر اسلام(ص) رفت و آمد صبح و شب به مسجد را جهاد فی سبیل ا... دانسته اند و امیرمؤمنان(ع) مساجد را محافظت کننده انسانها از شیطان معرفی کرده اند؛ این یعنی مساجد این ظرفیت بزرگ را دارند، اما باید از قوه به فعل درآیند.
اشاره داشتید به نقش و کارکرد آموزشی مسجد، با توجه به فعالیت نهادهای مختلف علمی آموزشی همچون حوزه و دانشگاه در جامعه آیا هنوز هم می‌توان برای نقش آموزشی مسجد اهمیت و جایگاهی خاص قایل بود؟
بله، مسجد، دانشگاه اصلی جامعه اسلامی است و همه مراکز آموزشی و پژوهشی باید در اطراف مساجد جای بگیرند، اگرچه دانشگاه ها و مراکز پژوهشی و حوزه های علمیه وظایف و رسالت خود را دارند، اما آنچه در مسجد در فضایی معنوی و با آگاهی و اختیارِ افرادی که در آن حضور دارند و همراه با شوق و علاقه آموزش داده می‌شود، ماندگاری بیشتری دارد. بنابراین، فضای آموزشی مساجد می‌تواند کلاس درس دانشگاه ها و حوزه ها را بارور سازد و در راستای سلامت جسمی و روحی قرار بدهد و انسان کامل تربیت کند.
نقش و کارکرد مسجد را در زمینه سازی برای ایجاد حیات طیبه در خانواده ها چگونه ارزیابی می‌کنید؟
- مساجد جایگاه حضور والدین و فرزندان در کنار یکدیگر برای رسیدن به حیات طیبه است؛ والدین باید دختران و پسران خود را با مسجد ارتباط داده و حضور در مسجد را به خود محدود نکنند، بلکه با هنرمندی و تشویق، فرزندان خود را اهل مسجد کنند، زیرا پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «مسجد، خانه هر متقی است.»
بنابراین، خانواده با حضور در خانه خداست که به تقوا می‌رسد تا جایی که یکی از همسران پیامبر (ص) نقل می‌کند: «پیامبر (ص) دستور دادند مسلمانان در خانه هایشان مسجد بسازند و آن را پاکیزه و خوشبو کنند.»
این یعنی اگرچه مسجد جامع و مسجد محله برای حضور، در اولویت است، اما اگر در شرایطی نتوانند در مسجد خارج از خانه حضور یابند در خانه جایگاهی برای نماز و عبادت داشته باشند تا مسجد داخل خانه برخی از کارکردهای مسجد خارج از خانه را بر عهده بگیرد.خداوند در آیه شش سوره مبارکه تحریم، تأکید می‌کند مؤمنان خود و خویشانشان را از آتش برهانند؛ این یعنی والدین موظف هستند فرزندان خود را از آتش نجات داده و به بهشت رهنمون شوند که یکی از ابزارهای این مهم ایجاد پیوند خانواده با مسجد است، چنانکه پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «مساجد باغهای بهشت هستند.»