از آن هنگام که ایرانیان دروازه دل‌های خود را به روی آیین اسلام ناب محمدی گشودند، هنرمندان این مرز و بوم بسیار کوشیدند تا متعالی‌ترین گونه هنر خود را درساخت بناهایی به کار گیرند که مأمن روح و دل و جان خسته آدمی است.
آنها با نهادن خشت بر روی خشت و کاشی بر روی کاشی، پله پله راه را برای معراج دل‌های عاشق به سوی معشوق گشودند.
آنان آبی عرش را بر روی کاشی‌ها کشیدند و نقش و نگارها را به نشانه شجره‌های روضه رضوان و ریاحین آن که مأوا و سرای پرهیزگاران درست کردار است، ترسیم کردند تا بهشتی کوچک بر روی زمین نقش بندد، بهشتی که شاید نشان از دلتنگی اعقاب آدم(ع) دارد؛ دلتنگی ناشی از تبعید از بهشت عدن که تنها با یک وسوسه رخ داد.
اما در مسجد، در این بهشت کوچک، می‌توان تنها با یک دم یاد پروردگار، دوباره به آن بهشت جاوید پیوست... و می‌توان با محمل عبادت و دعا از ثرا به ثریا پرکشید و سرمست از باده وصل، سبک و خالی شد و بار دیگر برای نبرد با مصائب زندگی آماده و مهیا شد.
مسجد پایگاه انسجام و یکپارچگی مسلمانان است و نماز جماعت و تشکیل صفوف به هم فشرده نمازگزاران به خوبی بیان‌گر هماهنگی و انسجامی است که حضور در مسجد فراهم می‌آورد.
در این‌جاست که افراد نمازگزار همچون قطره‌های آب به یکدیگر می‌پیوندند تا دریایی از اتحاد را به نمایش درآورند، همه در کنار یکدیگر در برابر پروردگار یکتا رو به سوی یک قبله می‌کنند و لب به حمد و ثنای آن یگانه نازنین می‌گشایند و هماهنگ با یکدیگر سرود توحید را زمزمه می‌کنند.
پیامبر گرامی(ص) پایه‌گذار اولین مسجد بود؛ او مکانی را پایه‌گذاری کرد که علاوه بر عهده‌دار بودن نقش روحانی و معنوی، کانون فعالیت‌های اجتماعی مسلمانان نیز به شمار می‌رفت. به همین دلیل مسجد در طول تاریخ اسلام از ویژگی برجسته‌ای برخوردار بود و همه امور مسلمین در ابعاد مختلف، از جمله عقاید و فعالیت‌های فرهنگی، عبادی، سیاسی و اقتصادی در مساجد انجام می‌شد.
پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی خود می‌تواند مؤید نقش فرهنگی والا و غنی مساجد باشد؛ چرا که در دوران ستمشاهی مساجد جایگاه اولیه خود را بازیافته و محل تجمع مسلمین، تبادل اطلاعات، انسجام گروه‌ها، ایجاد تشکل‌های اسلامی، محل روشن‌گری واطلاع‌رسانی و همچنین محل مبارزه با طاغوتیان در ابعاد مختلف بود.
به این ترتیب می‌توان پیروزی انقلاب اسلامی را نتیجه بهره‌گیری از محیط معنوی مساجد قلمداد کرد، چراکه انقلاب ایران یک معجزه بود و بی‌تردید این عظمت و بزرگی به واسطه برخورداری و همچنین بهره‌گیری مناسب از محیط معنوی مساجد است.