به گزارش پایگاه تخصصی مسجد، شیخ عبدالحسین امینى، معروف به علامه امینى صاحب اثر گرانسنگ الغدیر در سال ۱۳۲۲(هـ.ق)- به روایت فرزندش مرحوم دکتر هادى امینى- در روستاى «سردها» از توابع شهرستان سراب به دنیا آمد.کودکى را در کنار پدر که از عالمان پرهیزگار آن سامان بود پشت سر نهاد. وى با استعداد و نبوغ عجیبى از همان سال هاى کودکى مقدمات علوم را در مدارس تبریز فرا گرفت، اما نفس استعلا طلب وى در آموختن دانش در محدوده آذربایجان قانع نشد، سرانجام از تبریز رخت بر بست و راهى نجف اشرف شد و در آنجا از محضر استادان بزرگى همچون سیدمحمد فیروزآبادى، سیدابوتراب خوانسارى و دیگران استفاده برد.
علامه امینى همچنین از محضر مراجع بزرگى چون سیدابوالحسن اصفهانى، میرزا حسین نایینى، شیخ عبدالکریم حایرى و شیخ محمدحسن کمپانى اصفهانى به خطوط خود آن بزرگان اجازه اجتهاد دریافت کرد. آن عالم بزرگ شیعى در علوم اسلامى مانند تفسیر، حدیث، درایه و علم رجال استاد و متبحرى بى مانند و به خصوص در فقه و تاریخ گوى سبقت را از همه محققان در ربود. هنگامى که در ۳۵ سالگى نخستین تألیف وى تحت عنوان «شهداى راه فضیلت» منتشر شد مراجع و علماى بزرگ زمان همچون سیدابوالحسن اصفهانى، حاج آقا حسین طباطبایى قمى، شیخ آقا بزرگ تهرانى، شیخ محمدحسن کمپانى و... زبان به تحسین او گشودند و این زمانى است که هنوز سخنى از الغدیر در میان نبود. پس از این مراحل است که این بزرگوار ۴۰ سال دیگر از عمر پر برکت خویش را با تلاشى بى مانند و پشتکارى کم نظیر در راه تحقیق وتتبع گذراند و کتاب عظیم و شاهکار خویش را به جهان اسلام تقدیم داشت.
با نگارش کتاب عظیم «الغدیر» که در حقیقت خود کتابخانه اى است ناقدان، محققان، نویسندگان، فضلا و شعرا با هماوایى به ستایش این کتاب و مؤلف اش پرداختند و آن را بزرگ ترین سند وحدت مسلمین دانستند.
برخى دیگر از آثار علامه امینى عبارتند از:
۱- تفسیر فاتحةالکتاب
۲- کامل الزیارة
۳- آداب الزائرلمن یمم الحائر
۴- سیرتنا و سنتنا
۵- ریاض الانس
۶- ثمرات الاشعار
۷- رساله در علم درایه
۸- رساله در نیت و...
تلاش بى وقفه، معمار مدینه غدیر را دچار فتور جسمانى کرد و بیمارش نمود، بیمارى اندک اندک روبه فزونى گرفت تا این که آن پیر فرزانه و فقیه پرمایه ناچار از ادامه تألیف و تحقیق باز ماند. کتاب از جلو دیدگانش دور شد و قلم از حرکت ایستاد. او را براى مداوا به تهران انتقال دادند ولى آن اندیشمند به بیمارى خود نمى اندیشید. علامه در بستر بیمارى بود که آیت الله حکیم رخت از جهان بر بست. هنوز چشم ها در سوگ مرجع بزرگ عالم تشیع اشکبار بود که آیتى دیگر رخت از دارفانى بر بست و دل در گرو مرتضى(ع) گذاشت. روز جمعه ۱۲ تیرماه ۱۳۴۹ ش نزدیک اذان ظهر بعداز حدود دو سال بیمارى و کسالت این عاشق دلباخته در آستانه ۷۰ سالگى به ملکوت اعلى پیوست. روز بعد پیکر پاک وى در تهران تشییع و پس از چند روز به نجف اشرف منتقل و در کتابخانه عمومى امیرالمومنین(ع) به خاک سپرده شد. او رفت ولى الغدیر وى چراغ خانه دل هاى
با صفا و مشعل هدایت امت تا طلوع خورشید ولایت شد.
زمینه هاى تاسیس کتابخانه
حدود سال ۱۳۵۲ هـ.ق علامه امینى به تألیف کتاب الغدیر روى آورد، اما از نخستین لحظه با دو عامل سخت و دشوار روبه رو گردید که موجب تأخیر و کندى کار تألیف الغدیر شد. این دو عامل یعنى نبودن کتابخانه هاى عمومى و شخصى در نجف اشرف و فقدان متون و اسناد و مآخذ تاریخى و ادبى و علمى اسلامى همانند سدى مانع پیشرفت کار علامه شده بود. مرحوم دکترمحمد هادى امینى درباره تنگناهاى تحقیقى علامه نوشته است: اگر چنانچه کتابخانه اى در خانواده یا قبیله اى وجود داشت صرف نظر از کیفیت و کمیت اجازه مطالعه و استفاده به کسى داده نمى شد و صاحبان آن از این کار ممانعت مى کردند. در همسایگى مرحوم علامه شخصى از قضات روحانى کتابخانه اى را از راه هاى گوناگون فراهم کرده بود. این کتابخانه داراى صدها مآخذ و مصادر چاپى و خطى بود، اما درهاى آن به روى دیگران بسته بود. روزى علامه امینى به کتابى احتیاج پیدا مى کند. با خجلت و شرمندگى به خانه همسایه مى رود و به صاحبخانه مى گوید به فلان کتاب نیاز دارم، صاحب کتابخانه به او مى گوید که این کتاب را ندارم، علامه امینى در پاسخ مى گوید: آن کتاب را شما دارید و اکنون روى میز مطالعه قرار دارد .صاحب کتابخانه با تحکم مى گوید: بلى کتاب را دارم، اما به شما نمى دهم.»(۱) به همین خاطر او مدتى را میان شهرهاى نجف، کربلا، کاظمین، بغداد، سامرا در رفت و آمد بود و از رفقا و دوستان نام و نشان صاحب کتابخانه ها را جویا مى شد و بسراغ آن ها مى شتافت و غالباً به نتیجه مطلوب دست مى یافت، اما سختى ها و دشوارى هاى کار از بین نرفت. از سوى دیگر وضع مالى علامه به گونه اى نبود که بتواند این مآخذ را تهیه کند و مناعت طبع و تقوى و فروتنى او را وادار مى کرد که دست نیاز و درخواست به سوى کسى دراز نکند و استمداد کمک نکند. در این راه رنج مى کشید و غصه مى خورد.
نظر دکتر نصر
دکتر سیدحسین نصر درباره رنج هاى سفر و پشتکار علامه امینى در تهیه مآخذ مورد نیاز مى نویسد: «هنگامى که براى دیدار کتابخانه هاى هند عازم آن دیار شده بودم به یکى از شهرهاى دور دست آن کشور سفر کرده و از کتابخانه اى غنى دیدار کردم که از راه پیموده سیاحان و جهانگردان به دور بود. متصدى کتابخانه از نفیس بودن نسخ عربى و فارسى آن سخن مى گفت و متذکر بود که هیچ کس از این آثار پر ارج در سالیان اخیر استفاده عمیق نکرده است. مگر یک دانشمند ایرانى که چند سال قبل جهت تکمیل اثرى درباره «حدیث غدیر» به اینجا آمده و مدت مدیدى را به تفحص و مطالعه در نسخ بدیع آن گذرانده است. توجه و علاقه این دانشمند نظرم را جلب کرد بعداً متوجه شدم آن شخص همانا مرحوم «آیت الله امینى» صاحب کتاب نفیس الغدیر است که با استفاده از منابع وسیع تاریخى و دینى و ادبى اثرى پدید آورد که بدون شک در تاریخ تتبعات اسلامى باقى خواهد ماند و فواید فراوانى براى محققان خواهد داشت.»(۲)
همچنین در این زمینه «جعفر الخلیلى» محقق عرب نوشته است: «شیخ عبدالحسین امینى هنگامى که به تألیف دایرةالمعارف «الغدیر» مبادرت کرد متوجه شد محققانى که بخواهند دایرة المعارفى یا دوره تحقیقى کاملى در هر موضوع تألیف کنند در مورد ماخذ و مدارک چاپى و خطى با کمبودى چشمگیر روبه رو خواهند گشت. حالا به این علت که این نوع مآخذ در کتابخانه هاى عمومى کنونى نجف وجود ندارد یا به این علت که اندک است یک نفر نمى تواند مدتى دراز آن را نزد خود نگه دارد. همین مساله باعث شد تا او خود به بسیارى از ممالک اسلامى سفر کند و کتابخانه هاى فراوانى را ببیند تا بتواند مآخذ را که در کتاب ها و فهرست ها نام برده شده فراهم آورد.»(۳)
این محقق عرب مى افزاید: «سرانجام اولین کتاب ها را به دست آورد و براى «الغدیر» همه این منابع و مدارک را تهیه کرد، اما نه به سادگى بلکه با سفرها و مشقات بسیار.از این جا آتش عزمى در جان وى شعله کشید و آن پى افکندن کتابخانه اى بزرگ بود که از نظر برخوردارى از مآخذ دست اول و امهات کتب خطى و چاپى بالاترین رقم را حایز باشد. تا بدین وسیله مشکل از سر راه پژوهشگران و محققان برداشته شود و تا آن همه رنج ها و مشقت هایى را که او خود هنگام تألیف «الغدیر» در سفرها و به هر سو سر زدن ها... دیده بود دیگران نبینند.»(۴)
پی نوشت ها :
۱ـ به نقل از مقاله منتشر نشده حجت الاسلام دکتر هادى امینى درباره این کتابخانه
۲ـ ویژه نامه روزنامه رسالت به مناسبت عید غدیر خم ص ۷