جمعی موسسه خیریه راه می‌اندازند. کسانی هم هستند که در کار ساخت و بنای مدرسه و مسجد پیشقدم می‌شوند که البته تعدادشان هم به نسبت سایر طیف‌های فعال در این حوزه، بیشتر است. در این میان می‌توان بر این مهم انگشت گذارد که چگونه و با چه مکانیسمی می‌توان در این راه به صورت بیشینه و بهینه کامیاب و موفق بود. قطعا در این وادی باید سراغ الگوهای موفق رفت و از آنها آموخت. باشد که چنین سنت و سیره حسنه‌ای مستدام فردا و فرداها باشد. مسجد حضرت امام رضا(ع) که همچون نگینی در دهکده المپیک شهر تهران می‌درخشد حاصل تدبیر امام جماعت نمونه تهران، حجت‌الاسلام شیخ علی واشقانی‌فراهانی است. وی توانسته نمونه و الگوی موفقی از ساخت تا راه‌اندازی یک مسجد را پیش‌روی‌مان قرار دهد. واشقانی که تمام‌وقت در خدمت مسجد و مردم است، شمع تالیف قلوب مردم در محراب مسجد هم هست. آنچه در ادامه می‌آید گفت‌وگویی کوتاه با وی است که در آن از مسجد، کارکرد و چگونگی پویایی محیط آن سخن
رفته است.
شما در ساخت و بنای این مسجد سهم عمده‌ای داشتید. آیا اولین امام جماعت نیز خودتان بودید؟
بله، بنده توفیق این را داشتم که اولین جماعت این مسجد باشم و باید هم چنین باشد چراکه تمام موقعیت‌های این پروژه مقدس با وجودم عجین شده و تمام زندگی خود را در ساخت، مدیریت و آبادانی این مسجد گذاشته‌ام؛ از بدو گرفتن زمین تا پایان ساخت بنا. البته این را هم بگویم که با دیدن نمای معماری - عمرانی و سنتی- مذهبی مسجد و حضور پرشور مردم در مسجد، خستگی‌ام ناپدید می‌شود. عشق و علاقه‌ای که بین نمازگزاران و متولیان مسجد متبلور شده گویای این است که مردم خواهان امام‌جماعت مردمی و همرنگ خودشان و زحمتکش و فعال بوده و هستند.
با این تفاسیر روحانیت و ائمه‌جماعات چه نقشی در فعال‌سازی و کارکردگرایی مساجد دارند؟
در فعال‌سازی مساجد باید ائمه‌جماعات (روحانیون) آیین مسجدداری را فرا گیرند و شناخت لازم در مدیریت مسجد را داشته باشند بلکه در خود انگیزه ایجاد کنند، چنانچه بعد از دوران تحصیلی قصد امام‌جماعت شدن دارند مطالعه کنند و تجربه‌های لازم را
فرا گیرند. مردمداری یک هنر است آن هم در محیط مسجد که عموم مردم با استعدادهای مختلف و سلیقه‌های گوناگون می‌خواهند فعالیت فرهنگی داشته باشند. مردم به امام‌جماعت باید از دید معنوی بنگرند و نه از زاویه مادی که شأن و مقام امام‌جماعتی خیلی بیش از اینهاست. امام‌جماعتی (روحانیت) شغل نیست که منتظر تامین دنیا باشد بلکه امام‌جماعتی یا روحانیت ممیز تمام شغل‌ها، گفتار و کردار‌هاست که اندیشه‌ها را در مسیر خدا، نبوت، ولایت، هدایت و تربیت قرار می‌دهد. در دنیا
هیچ مقامی به مقام امام‌جماعتی نرسیده و نخواهد رسید. امام‌جماعت امین مردم و صندوقچه اسرار مردم است. امام‌جماعت مهم‌ترین و اساسی‌ترین نهاد تصمیم‌گیری اجتماع است و ایجاب می‌کند تمام مسوولان فهیم نیز در فعال‌سازی مساجد همکاری داشته باشند که آبادانی مساجد، تقویت اتحاد ملی و انسجام اسلامی را به دنبال دارد. در این صورت عشق و علاقه در خدمت به مردم در وجود امام‌جماعت بیشتر ایجاد خواهد شد. امام‌جماعتی موفق است که مسجد را فعال کند تا مردم از تمام فضای مسجد و برنامه‌های مسجد بهره‌مند شوند. باید برنامه هفتگی، ماهیانه و شش ماهه تنظیم کرده و از سخنرانان و مسوولان نیز دعوت کنیم تا مسائل روز سیاسی- اجتماعی را با مردم در میان بگذارند و مسجد حلقه اتصالی بین مردم و مقامات کشوری باشد. باید مسجد را از گروه‌گرایی نجات داد تا فراجناح باشد و همواره در مسیر نبوت و ولایت (قرآن و عترت) در راستای اعتلای کلمه توحید و وحدت قرار گیرد. امام‌جماعت همانند یک چشمه آب است که مزرعه‌ها را آبیاری می‌کند تا گل‌ها به شکوفایی، نشاط و زیبایی برسند. مسجد هم مانند مزرعه است که با درایت و تدبر امام‌جماعت، انرژی و نشاط پیدا می‌کند. مهم‌ترین وظیفه امام‌جماعت و روحانیت تبلیغ اسلام در میان مردم است. روحانیت نقش بیان معارف اسلام را برای جامعه دارد. شهید دکتر بهشتی فرمود: روحانیون کم‌حرکت‌تر آنهایی بودند که در ایفای این وظیفه می‌نشستند تا مردم به آنها مراجعه کنند. روحانیون پرحرکت‌تر و مسوولیت‌شناس‌تر آنهایی بودند که نزد مردم می‌رفتند تا رسالت خداوند را تبلیغ کنند. ولی به هرحال وظیفه بیان اسلام در درجه اول برعهده روحانیت بود. پیامبر اسلام(ص) هم با برخورداری از ائمه‌جماعات ورزیده و پرتحرک صدای اسلام را به جامعه رساند. در زمان حاضر هم همین قشر توام با عمل در این نقش می‌توانند از مساجد صدای اسلام را به مردم برسانند. اعتبار و عزت روحانیت و امام‌جماعت در توانمندی و رسیدن به امور مسجد است. امام‌جماعت مدیر دینی محل در مسجد بوده و آیینه تمام‌نمای اسلام است.
از ویژگی‌های مسجد پویا و فعال بگویید.
خداوند را سپاس که دین اسلام را محور و پیامبر اکرم(ص) را الگو در تمام ابعاد زندگی اجتماعی در جامعه اسلامی قرار داده است. مسجدی پویاست که امام‌جماعت الگوبرداری از پیامبر خدا(ص) را در برنامه مدیریتی خود لحاظ کند. امام جماعت باید خود را از مردم بداند و با مردم باشد. وقت مطلوب خود را در خدمت مسجد و مردم باشد و مسجد را به مقتضای زمان مدیریت کند. کتابخانه مسجد را مجهز کند. سه وعده نماز جماعت را برگزار کند و خود نیز بیشتر اوقات در مسجد حضور یابد و در پاسخ مراجعات مردمی باشد. تعاون لازم با هیات‌امنا داشته و اشراف کامل به مسجد داشته باشد و با عزم و اقتدار خود گام نخست را در آبادانی مسجد بردارد. امام‌جماعت هسته بنیادی مسجد است.
جوهره فلسفه مسجد باید برمبنای چه موضوعی استوار باشد؟
جوهره مسجد بر تقوا استوار است و فلسفه آن نیز نشر و ترویج قرآن است که فاکتور مدیریتی مسجد در فرهنگ قرآن و عترت بیان شد. حال وظیفه امام‌جماعت است که در این رابطه موقعیت اجرایی (عملی) را نیز محقق کند. همانا از زمان نزول قرآن هیچ رنگ کمی و کیفی‌ای در آن راه نیافته و از ازل تا ابد رنگ ثابت خود را تغییر نمی‌دهد مسجد نیز از ازل تا ابد براساس فرهنگ نبوت و ولایت است و تغییرپذیر نیست. لذا هر مدیریتی جز این در شأن و قداست مسجد نیست.
مهم‌ترین شاخص هویت مسجد را چه می‌دانید؟
همان‌طور که از صدر اسلام پیامبر خدا(ص) در مسجد به توحیدشناسی، پیروی از قرآن، انجام و پیوند خالق و مخلوق پرداخت در عصر معاصر نیز باید چنین باشد. برای این کار بایسته است محتوای مسجد را به مقتضای زمان مجهز کرد از امثال کتابخانه و کتاب‌های جامع که با استعداد جامعه هماهنگ باشد. مردم باید اعتماد به مدیریت مسجد و کتابخانه مسجد داشته باشند و نیازهای فرهنگی خویش را در مسجد برآورده کنند.
حال و هوای مسجد بیانگر امید در محل است. چگونه این فضا را ایجاد کرده‌اید؟
همان‌طور که گفته شد تمام موقعیت مسجد حاصل اندیشه امام‌جماعت آن است. او با مردم سخن می‌گوید و عنوان می‌کند فرزند زمان خویش باشند و با عمل و کوشش و حضور مستمر در مسجد ایفای وظیفه کنند. امام جماعت باید کارهای انجام شده را به اطلاع مردم برساند و مردم را از عملکرد خویش آگاه کند چرا که این امر نشانگر صداقت و پیوند مردم و امام‌جماعت است. در کنار این مقوله باید برنامه‌های فرهنگی شفاف و روشنی نیز وجود داشته باشد.
چه اقشاری بیشترین حضور را در این مسجد دارند؟
در مجموع بیشترین حضور را در مسجد، بزرگسالان دارند که این موضوع هم در جای خود بسیار موثر است. باید نیمه پرلیوان را در نظر گرفت. نباید از ثمرات حضور پیرمردان و پیرزنان در مسجد غافل شد، اما تا رسیدن به یک مسجد مطلوب باید همت‌ها و اندیشه‌ها را به کار گرفت و باید از طریق تعامل با صاحبان مناصب و قدرت در بهبود شرایط حاکم بر مسجد به مقتضای زمان و فراهم کردن تجهیزات مورد نیاز، کوشش کرد. از این طریق است که می‌توان زمینه حضور نوجوانان و جوانان را در مسجد محقق ساخت. ازجمله کارهایی که می‌توان انجام داد این است که وقتی جوانان و مردم برای رفع مشکل به امام‌جماعت مسجد مراجعه می‌کنند مسوولان نامه امام‌جماعت را مورد توجه قرار دهند تا زمینه امید به زندگی و عبادت در جوانان متبلور شود. همچنین باید عمل به فرامین ائمه اطهار(ع)، حضرت امام(ره) و مقام معظم رهبری مد نظر قرار گیرد چراکه بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران ابراز داشته است: سعی کنید مساجد ما به حال صدر اسلام برگردد.